Ponad co czwarty badany wskazuje niewystarczające środki jako przyczynę poczucia wykluczenia finansowego. W porównaniu z poprzednim rokiem wzrósł również odsetek osób wymieniających niestabilne zatrudnienie i zadłużenie. Takie wnioski płyną z badania Financial Wellbeing 2026, przeprowadzonego na zlecenie IPF Group, właściciela Provident Polska.
Brak wystarczających środków wskazało 27,4 proc. respondentów, wobec 21,8 proc. rok wcześniej. To najczęściej wymieniana przyczyna poczucia wykluczenia finansowego. Odsetek osób wskazujących brak stabilnego zatrudnienia wzrósł z 8,6 do 13,7 proc., a zadłużenie – z 5,3 do 8,5 proc. Niewystarczającą zdolność kredytową wymieniło 12,7 proc. badanych.
Jednocześnie prawie 40 proc. respondentów deklaruje, że nigdy nie czuło się wykluczone finansowo. Wynik pozostaje zbliżony do zeszłorocznego, kiedy takiej odpowiedzi udzieliło 38,9 proc. ankietowanych.
Ograniczenia finansowe szczególnie odczuwają młodzi dorośli. W grupie 25–34 lata niewystarczające środki wskazało 42,8 proc. badanych, a rosnące koszty życia – 30,8 proc. Brak stabilnego zatrudnienia wymieniło 20,1 proc., natomiast zadłużenie – 12,6 proc. Wśród najmłodszych respondentów, w wieku 18–24 lata, na pierwszy plan wysuwa się niepewność zatrudnienia, wskazywana przez 30,9 proc. badanych.
– Wykluczenie finansowe wiąże się z brakiem możliwości swobodnego zarządzania własnymi pieniędzmi. W sytuacji niestabilnych dochodów nawet niewielki, nieprzewidziany wydatek może zachwiać domowym budżetem. Dlatego tak ważne jest budowanie finansowego zabezpieczenia, choćby niewielkiego, a także szukanie wsparcia, zanim trudności zaczną się pogłębiać – mówi Karolina Łuczak, rzeczniczka prasowa Provident Polska.
W badaniu zapytano także o kryteria wyboru kredytu lub pożyczki. Najczęściej wskazywano całkowity koszt zobowiązania (53,3 proc.) oraz wysokość miesięcznej raty (47,7 proc.). Na rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, czyli RRSO, zwraca uwagę 35,8 proc. respondentów, a na oprocentowanie – 35,1 proc.
W porównaniu z poprzednim rokiem wzrosło znaczenie łatwości uzyskania finansowania – z 8,8 do 16,7 proc. Z kolei wysokość kar za opóźnienia w spłacie znalazła się wśród najważniejszych kryteriów dla 5,1 proc. ankietowanych.
– Dziś bezpieczeństwo finansowe to nie tylko brak zaległości, ale również umiejętność podejmowania świadomych decyzji i zachowania kontroli nad własnymi zobowiązaniami. Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na wysokość raty czy całkowity koszt kredytu, ale również na warunki umowy i konsekwencje ewentualnych opóźnień w spłacie – dodaje Karolina Łuczak.
Zdaniem 71,4 proc. respondentów wysoki poziom edukacji finansowej pomaga przeciwdziałać wykluczeniu. Zaangażowania instytucji finansowych w działania edukacyjne oczekuje 64,6 proc. badanych, a 57 proc. uważa, że firmy z tego sektora powinny podejmować inicjatywy wspierające włączenie finansowe.
– Jesteśmy przekonani, że instytucje finansowe powinny pomagać ludziom lepiej rozumieć świat finansów. Szczególnie zależy nam na młodych osobach, które wchodzą w dorosłość bez odpowiedniego zaplecza i wsparcia – mówi Agnieszka Krajnik, koordynatorka programu #Niewidzialni.
W ramach programu realizowanego przez Provident prowadzone są działania edukacyjne, warsztaty i mentoring, m.in. dla młodych osób opuszczających pieczę zastępczą. Dotychczas ze wsparcia skorzystało 312 osób.
Financial Wellbeing to cykliczne badanie realizowane na rynkach, na których działa Grupa IPF. Edycję z 2026 r. przeprowadziły ośrodki EMOR i Norstat w maju i czerwcu metodą CAWI. W każdym kraju badanie objęło reprezentatywną próbę ponad tysiąca dorosłych respondentów, a w Polsce uczestniczyły w nim 1002 osoby.