Przy rozliczaniu wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego znaczenie ma to, czy dany koszt zależy od okresu obowiązywania umowy oraz jakie informacje konsument otrzymał przed jej zawarciem. Tak wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 19 listopada 2026 r. komentuje Marcin Czugan, radca prawny i prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (ZPF). W jego ocenie rozstrzygnięcie w połączonych sprawach C‑239/25 i C‑355/25 zmienia dotychczasową linię orzeczniczą Trybunału.
Czugan przypomina, że zgodnie z art. 49 ust. 1 polskiej ustawy o kredycie konsumenckim przy wcześniejszej spłacie całości kredytu jego całkowity koszt obniża się o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeśli konsument poniósł je przed spłatą. Przepis wdraża art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48/WE, który przewiduje prawo do obniżenia całkowitego kosztu kredytu przy wcześniejszej spłacie całości lub części zobowiązania.
Jak pisze prezes ZPF, początkowo przyjmowano, że rozliczenie obejmuje odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy. Podejście zmieniło się po wyroku z 11 września 2019 r. w sprawie C‑383/18 Lexitor. TSUE uznał wówczas, że prawo do obniżenia całkowitego kosztu kredytu obejmuje wszystkie koszty nałożone na konsumenta. W praktyce oznaczało to proporcjonalne rozliczanie również kosztów jednorazowych, np. opłat za czynności związane z przygotowaniem umowy. Według Czugana skutkiem wyroku była także konieczność ponownego rozliczenia kredytów, których wcześniejsze spłaty rozliczono według innych zasad.
Inne podejście Trybunał przyjął w sprawie C‑555/21 dotyczącej kredytów hipotecznych. Orzekł, że dyrektywa 2014/17/UE dopuszcza krajowe przepisy ograniczające obniżkę do odsetek i kosztów zależnych od okresu obowiązywania umowy. Czugan zwraca uwagę na podobne brzmienie przepisów obu dyrektyw. W jego ocenie odmienne rozstrzygnięcia oznaczały dla instytucji finansowych konieczność stosowania różnych zasad rozliczeń w zależności od rodzaju kredytu.
Do ponownej analizy przepisów dotyczących kredytu konsumenckiego doprowadziły sprawy skierowane do TSUE na gruncie prawa włoskiego. Jak wskazuje ZPF, Trybunał uznał, że dyrektywa 2008/48/WE dopuszcza taką wykładnię prawa krajowego, zgodnie z którą obniżka obejmuje wyłącznie koszty zależne od okresu obowiązywania umowy. Warunkiem jest, by przepisy krajowe nakładały na kredytodawcę obowiązek przedstawienia przed zawarciem umowy takiego podziału kosztów, który pozwala konsumentowi ustalić, czy dana opłata zależy od czasu trwania umowy.
W interpretacji Czugana koszt jednorazowy, niezwiązany z okresem obowiązywania umowy, może pozostać poza rozliczeniem wcześniejszej spłaty, jeśli konsument został wcześniej należycie poinformowany o jego charakterze. Przy ocenie danej opłaty trzeba więc ustalić, czy dotyczy ona okresu, o który skrócono umowę, i jakie informacje klient otrzymał przed jej zawarciem.
Prezes ZPF ocenia, że wyrok otwiera nowy etap dyskusji o rozliczeniach wcześniejszych spłat kredytów konsumenckich. Zwraca też uwagę na przewidywalność orzecznictwa TSUE. Jego zdaniem zmiany wykładni mogą mieć istotne skutki finansowe dla instytucji w całej Europie i utrudniać uczestnikom rynku stosowanie przepisów.