46% Polaków miało styczność z próbą oszustwa internetowego, w tym 12% takich prób było udanych – wynika z badania Banku Pocztowego przeprowadzonego pod koniec 2025 r. w ramach programu edukacyjno-społecznego „Cyberdojrzali.
Bądź mądrzejszy od oszusta”. Najczęściej stosowanymi metodami przestępczymi były: na dopłatę do paczki (17%), na pracownika banku (17%) oraz wyłudzenie poprzez email, sms, phishing (16%). Z badania wynika jednak także, że seniorzy są coraz ostrożniejsi korzystając z internetu: aż 90% z nich unika klikania w podejrzane linki, a 89% stosuje silne hasła.
Trzecia edycja badania „Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta” pokazuje, że po wyraźnym spadku w 2024 roku, poczucie bezpieczeństwa seniorów w 2025 roku ustabilizowało się. Obecne wyniki są zbliżone do ubiegłorocznych: z próbami oszustwa miało styczność 46% seniorów (w 2024 r. – 49%), co oznacza niewielki spadek, ale wciąż wyższy poziom niż w pierwszej edycji badania (41%). Również wśród ich bliskich utrzymuje się podobny poziom zagrożenia – 36% (spadek o 1 pp. rok do roku). Mimo poprawy w porównaniu z ubiegłym rokiem, wciąż niemal połowa seniorów deklaruje kontakt z próbami wyłudzeń.
– Mimo coraz większego zasięgu działań edukacyjnych i prewencyjnych, wnioski płynące z naszego badania się nadal zatrważające: aż 46% Polaków miało styczność z próbą oszustwa internetowego, w tym 12% z nich zakończyło się udaną próbą. Najczęściej stosowanymi metodami przestępstw były: „na dopłatę do przesyłki” (17%), „na pracownika banku” (17%) oraz wyłudzenie poprzez email, sms, phishing (16%). Na szczęście z najnowszego badania płyną też pozytywne informacje – wiedza seniorów na temat technik oszustw systematycznie rośnie – znajomość metody „na fotowoltaikę” wzrosła z 21% w pierwszej edycji badania trzy lata temu do 34% obecnie, a metody „na szybki zysk” – z 54% do 64%. Aż 71% seniorów zna oszustwo „na dopłatę do paczki”, a 72% „na pracownika banku”. Najbardziej rozpoznawalną pozostaje jednak klasyczna metoda „na wnuczka”, którą potrafi wskazać 85% badanych (spadek o 4 pp. w stosunku do 2024 r.). Takie dane są dowodem na to, że konsekwentne prowadzenie działań z zakresu cyberbezpieczeństwa musi być kontynuowane – komentuje Bartosz Trzciński, Dyrektor Biura Komunikacji i PR Banku Pocztowego.
Nieco słabiej rozpoznawana jest technika „na darmową prezentację produktów” (48%, spadek o 1 pp.). Seniorzy wciąż częściej niż młodsze pokolenia rozpoznają tradycyjne metody wyłudzeń – szczególnie te wykorzystujące emocje i kontakt bezpośredni.
Jednocześnie seniorzy wciąż mają ograniczoną wiedzę o nowszych, typowo internetowych formach oszustw. W analizowanych danych widać wyraźne różnice pokoleniowe – wraz z wiekiem spada znajomość takich technik jak „oszustwa w grach online” (młodzież: 53%, dorośli: 33%, seniorzy: 22%), „deepfake” (48%, 35%, 28%) czy „wiadomości hakerskie z szantażem o kompromitujących materiałach” (48%, 41%, 32%).
Również phishing, mimo swojej powszechności, jest lepiej rozpoznawany przez młodych (66%) niż przez seniorów (55%). Podobnie wygląda to w przypadku fałszywych sklepów internetowych z markowymi ubraniami w bardzo niskich cenach – zna je 62% młodych, 54% dorosłych i 52% seniorów. Dane te pokazują, że mimo rosnącej świadomości, seniorzy wciąż słabiej orientują się w cyfrowych mechanizmach przestępstw, które dominują w sieci.
– Z naszych badań wynika jednocześnie, że aż 90% seniorów unika klikania w niezweryfikowane linki w SMS-ach i mailach, a zdecydowana większość (89%) stosuje silne hasła – to bardzo dobra wiadomość obrazująca wzrost świadomości zagrożeń, a przede wszystkim swojej roli w zapewnieniu własnego bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni. Jednocześnie jednak maleje wiara w skuteczność działań wymagających aktywnej reakcji – 78% seniorów uważa, że asertywność w kontaktach z nieznajomymi chroni przed oszustwem (spadek o 8 pp. względem 2023 r.), a tylko połowa uznaje rozmowy z dziećmi o zagrożeniach za skuteczny sposób ochrony (spadek o 6 pp. w porównaniu z pierwszą falą). Gdy dojdzie do próby oszustwa, seniorzy reagują najrozsądniej: 37% z nich w pierwszej kolejności kontaktuje się z bankiem (dla porównania: dorośli – 28%, młodzież – 27%), a 32% – zgłasza sprawę na policję – komentuje Bartosz Trzciński.
W badaniu rysuje się tez wyraźny kontrast pokoleniowy. Seniorzy czują się mniej pewnie w internecie, ale lepiej rozpoznają klasyczne oszustwa. Młodzież odwrotnie – swobodnie porusza się w sieci, jednak częściej lekceważy zagrożenia offline. Seniorzy pozostają też grupą, która najczęściej uważa, że każdy – bez względu na wiek – może paść ofiarą oszustwa (np. przy piramidach finansowych – 51%). Młodzież z kolei częściej przypisuje konkretne oszustwa wybranym grupom wiekowym.
Badanie zostało zrealizowane przez SW RESEARCH Agencję Badań Rynku i Opinii, na zlecenie Banku Pocztowego, w ramach programu „Cyberdojrzali. Bądź mądrzejszy od oszusta”, którego celem jest edukacja w zakresie cyberbezpieczeństwa oraz świadomego poruszania się w świecie finansów. W ramach badania przeprowadzono 1032 ankiet z grupami osób w wieku 60+ lat (368 ankiet), ich dzieci w wieku 40+ lat (363 ankiet) oraz młodzieży w wieku 15-18 lat (301 ankiet). III fala badania ukazuje stan wiedzy społeczeństwa nt. metod wykorzystywanych przez cyberoszustów oraz przedstawia doświadczenia ankietowanych z tym związane.
Wojciech Boczoń
