Choć finanse osobiste są codziennością niemal każdego gospodarstwa domowego, większość Polaków nie postrzega siebie jako osób w pełni kompetentnych w tym obszarze. Z badania opinii SW Research, przeprowadzonego na zlecenie Smartney Grupa Oney wynika, że aż 80,2% respondentów nie czuje się w 100% pewnie w świecie finansów osobistych, obejmujących m.in. rachunki bankowe, kredyty, oprocentowanie czy oszczędzanie.[1] Tylko 19,8% badanych deklaruje, że sprawnie porusza się w finansach i posiada dużą wiedzę umożliwiającą samodzielne podejmowanie świadomych decyzji.
Najliczniejszą grupę stanowią osoby, które przyznają, że słyszały o różnych produktach finansowych, ale nie mają pełnej wiedzy o każdym z nich: tak odpowiedziało 42,4% respondentów. Kolejne 30,2% deklaruje ostrożność w podejmowaniu decyzji finansowych, wynikającą z poczucia, że wiele mechanizmów pozostaje dla nich nie do końca zrozumiałych. 7,6% badanych otwarcie przyznaje, że ich wiedza finansowa jest niewielka lub nie posiadają jej wcale.
Z kim konsultujemy decyzje finansowe?
Aż 47,1% Polaków deklaruje, że w kwestii finansów radzi się przede wszystkim małżonka lub partnera, co wskazuje na partnerski model zarządzania domowym budżetem. Jednocześnie 27,2% respondentów przyznaje, że nie pyta nikogo o zdanie i podejmuje je samodzielnie. Konsultacje z rodzicami deklaruje 13,4% badanych, ze znajomymi i przyjaciółmi – 11,2%, a z dziećmi – 10,6%. Podobny odsetek respondentów (11,4%) szuka informacji w Internecie, m.in. na YouTube czy w podcastach. A 8,4% badanych wskazuje, że konsultuje decyzje finansowe z ChatGPT, natomiast z profesjonalnego wsparcia doradców finansowych, podatkowych lub księgowych korzysta 8,0% respondentów.
– Tylko co piąta osoba czuje się pewnie w świecie finansów, a większość przyznaje że działa ostrożnie, trochę po omacku. Do tego produkty finansowe są coraz bardziej zaawansowane, a jednocześnie wciąż niewystarczająco intuicyjne. Dlatego w Smartney kładziemy tak wielki nacisk na przejrzystość i prostotę naszych produktów. Dziś wiedza finansowa to nie tylko to, co mamy w głowie, lecz też to, jakie narzędzia mamy w ręku. Aplikacje, kalkulatory, automatyczne podpowiedzi, to wszystko pomaga analizować sytuację, przewidywać koszty i wybierać najlepsze opcje. Technologia wyrównuje szanse. Klient nie musi też znać wszystkich szczegółów rynku, ma dostać narzędzie, które przełoży złożone dane na prostą, zrozumiałą rekomendację – mówi Tomasz Kacprzak, Chief Commercial Officer w Smartney Grupa Oney.
Niewiedza dotyczy też zasad ułatwiających zarządzanie budżetem
Dane pokazują również wyraźną lukę pomiędzy znajomością podstawowych zasad zarządzania budżetem a ich realnym stosowaniem. Jedną z najbardziej znanych reguł jest zasada 50/30/20, zakładająca podział dochodów na potrzeby, przyjemności i oszczędności. Z badania opinii Smartney Grupa Oney wynika jednak, że tylko 16,3% Polaków zna tę zasadę i faktycznie stosuje ją w praktyce, a 38,9% respondentów deklaruje, że o niej słyszało, ale nie potrafi lub nie może jej wdrożyć w codziennym zarządzaniu finansami.
Najliczniejszą grupę stanowią osoby, które w ogóle nie zetknęły się z zasadą 50/30/20 – takiej odpowiedzi udzieliło 44,8% badanych. Oznacza to, że niemal połowa Polaków nie zna jednej z najbardziej podstawowych reguł planowania budżetu osobistego, mimo że decyzje finansowe podejmuje na co dzień. Edukacja finansowa powinna zatem dotyczyć nie tylko samych produktów czy usług finansowych, ale również sposobów zarządzanie domowym budżetem. Takie narzędzia mogą przywrócić sprawczość i poczucie kontroli nad wpływami, wydatkami i oszczędnościami.
[1] Badanie opinii przeprowadzone przez SW Research na zlecenie Smartney Grupa Oney.
Badanie przeprowadzono w grudniu 2025 r. Metodologia: CAWI. N=1006.
Wojciech Boczoń