Największe IPO w historii jest jednocześnie ogromną pokusą i swoistym testem dla inwestorów. Sprawdza bowiem nie tylko wiarę w potencjał jednej spółki, ale także zdolność do przyznania, jak wiele wciąż pozostaje niewiadomych.
Największa oferta publiczna w historii stała się faktem, a wraz z nią pojawiło się pytanie, które od kilku tygodni dominuje w mediach finansowych i rozmowach inwestorów: czy warto kupić akcje SpaceX? Paradoksalnie, im szybciej i bardziej stanowczo pada odpowiedź, tym większe może być ryzyko błędu. Nie jest to kwestia inteligencji czy wiedzy, lecz psychologii. Efekt Dunninga-Krugera od lat pokazuje, że największą pewność siebie często wykazują osoby, które nie dostrzegają jeszcze skali własnej niewiedzy. Na rynkach finansowych taka nadmierna pewność siebie potrafi kosztować znacznie więcej niż niejeden błędnie odczytany wykres.
Zacznijmy jednak od tego, co przyciąga uwagę, bo trudno przejść obok tego obojętnie. SpaceX zadebiutował na Nasdaq 12 czerwca 2026 roku pod symbolem SPCX, a już pierwszego dnia notowań kurs wzrósł o 19 proc., chwilowo nawet o ponad 30 proc. W ramach oferty spółka pozyskała około 75 mld dolarów. To kwota, przy której rekordowy debiut saudyjskiego giganta naftowego Saudi Aramco z 2019 roku wygląda niemal jak rozgrzewka. Wycena rynkowa SpaceX przekroczyła 2 biliony dolarów, czyniąc Elona Muska pierwszym bilionerem w historii. Już dzień później kapitalizacja spółki zbliżyła się do 2,5 biliona dolarów.
I nie jest to jedyny głośny debiut, który może pojawić się na rynku. Do wejścia na giełdę przygotowują się również znane firmy z sektora sztucznej inteligencji, w tym OpenAI i Anthropic.
Liczby, o których w euforii się nie mówi
To fascynująca historia, a SpaceX jest bez wątpienia wyjątkową firmą. Jednak pod powierzchnią nagłówków kryją się liczby, których w takich momentach niewielu chce słuchać.
W ubiegłym roku spółka osiągnęła przychody na poziomie 18,7 mld dolarów, ale jednocześnie zanotowała około 5 mld dolarów straty. Przy cenie emisyjnej inwestorzy płacili więc za firmę około 92-krotność rocznych przychodów. To poziom wyceny, przy którym przez wiele kolejnych lat praktycznie nic nie może pójść nie tak.
W lutym 2026 roku Elon Musk połączył SpaceX ze swoim startupem xAI. Oznacza to, że inwestorzy kupują dziś nie tylko rakiety i internet satelitarny Starlink, ale również udział w niezwykle kapitałochłonnym wyścigu o dominację w sztucznej inteligencji.
Dodatkowo w bilansie spółki znajduje się niemal 19 tys. bitcoinów, a udział akcji znajdujących się w wolnym obrocie po IPO wynosi mniej niż 5 proc., co zwiększa podatność kursu na gwałtowne wahania.
Niezależna firma analityczna Morningstar wyceniła SpaceX na około 780 mld dolarów, czyli mniej więcej połowę wartości rynkowej po debiucie. Z kolei analitycy CFRA niemal od razu po wejściu spółki na giełdę wydali rekomendację sprzedaży.
Sam Musk twierdzi natomiast, że do 2030 roku przychody firmy mogą zbliżyć się do 1 biliona dolarów, czyli być ponad 50 razy wyższe niż obecnie.
Historia się nie powtarza, ale się rymuje
Warto przypomnieć sobie historię. Nie powtarza się ona dokładnie, ale – jak mawiają inwestorzy – często się rymuje.
W marcu 2000 roku przez chwilę najcenniejszą firmą świata było Cisco Systems, którego akcje handlowano przy wycenie przekraczającej stukrotność zysków. Internet rzeczywiście zmienił świat, a Cisco przetrwało i rozwijało się. Przychody firmy przez kolejne ćwierć wieku wzrosły około trzykrotnie.
Mimo to inwestor, który kupił akcje na szczycie bańki internetowej, do dziś nie odzyskał swojej inwestycji, nawet po uwzględnieniu wszystkich wypłaconych dywidend.
Jak zauważył Benjamin Graham, rynek w krótkim terminie jest maszyną do głosowania, a w długim terminie wagą. Dziś głosuje za SpaceX. Jaką wagę firma będzie miała za lata, nie wie nikt.
Najlepsi stale się zmieniają
Prawdziwe pytanie nie brzmi więc, czy SpaceX jest dobrą firmą. Brzmi ono raczej: czy budowanie portfela w oparciu o pojedyncze akcje jest strategią, która daje inwestorowi przewagę?
Tutaj dane są bezlitosne. Profesor Hendrik Bessembinder przeanalizował wyniki amerykańskich akcji od 1926 roku. Okazało się, że większość z nich w całym okresie swojego istnienia przyniosła niższy zwrot niż jednomiesięczne bony skarbowe, a przeciętna akcja zakończyła swoją historię ze stratą.
Jeszcze bardziej zaskakujące było inne odkrycie. Niemal całe bogactwo stworzone na amerykańskim rynku akcji w ciągu ostatnich stu lat wygenerowało zaledwie 4 proc. najlepszych spółek. Pozostałe 96 proc. akcji jako grupa osiągnęły wyniki porównywalne z bezpiecznymi obligacjami skarbowymi.
Oznacza to, że statystycznie szansa trafienia jednej spółki, która przez dekady będzie napędzać wartość portfela, jest zaskakująco niewielka.
Wybrać spółkę jest łatwo. Wiedzieć, kiedy działać – znacznie trudniej
Nawet trafny wybór spółki nie rozwiązuje najtrudniejszego problemu inwestora. Jak długo utrzymywać ją w portfelu? Kiedy sprzedać? Czy po głębokim spadku zwiększyć zaangażowanie, czy ograniczyć straty?
To jedna z najtrudniejszych i najbardziej niedocenianych umiejętności w inwestowaniu. W momencie zakupu wszystko wydaje się logiczne. Dane wyglądają dobrze, historia spółki ma sens, a przekonanie o słuszności decyzji jest silne.
Właśnie wtedy do gry wchodzi efekt Dunninga-Krugera. To zjawisko opisane pod koniec lat 90. przez dwóch psychologów i wielokrotnie potwierdzone w kolejnych badaniach. Jego istota jest wyjątkowo niepokojąca: te same umiejętności, które są potrzebne do podejmowania dobrych decyzji inwestycyjnych, są również niezbędne do rozpoznania własnych błędów.
Brak tych kompetencji sprawia, że inwestor nie tylko popełnia błędy, ale często nie potrafi ich również dostrzec.
Dlatego poziom pewności siebie jest zwykle najwyższy na początku inwestycyjnej drogi, gdy doświadczenie jest najmniejsze. Maleje dopiero wtedy, gdy pojawia się świadomość, jak wiele zmiennych pozostaje poza kontrolą.
Profesjonaliści często sprawiają wrażenie bardziej ostrożnych, a czasem wręcz niezdecydowanych. Wiedzą bowiem, na ile sposobów rynek może zaskoczyć. Początkujący inwestor widzi jeden zwycięski scenariusz. Weteran, który przeżył kilka kryzysów, dostrzega ich dziesięć i wie, że większość nie kończy się dobrze.
Nie jest to kwestia inteligencji czy wykształcenia. W tę pułapkę wpadają lekarze, inżynierowie czy przedsiębiorcy. Giełda jest jednak bezlitosnym audytorem nadmiernej pewności siebie. Rachunek za nią przychodzi często dopiero po latach – i zwykle bywa wysoki.
Nie trzeba przewidywać ceny ani przyszłości
Najważniejszy wniosek nie jest taki, że SpaceX to zła firma.
Najważniejszy wniosek brzmi: nie trzeba trafnie przewidzieć ani jej wyceny, ani przyszłości. Całą tę niekończącą się pracę polegającą na decydowaniu, co kupić, co sprzedać i kiedy, od dekad wykonują za inwestorów indeksy giełdowe.
Gdy spółka słabnie, jej udział w indeksie maleje. Gdy pojawia się nowy lider, indeks stopniowo go uwzględnia.
Inwestor posiadający szeroko zdywersyfikowany fundusz indeksowy najprawdopodobniej i tak będzie uczestniczył w potencjalnym sukcesie SpaceX. Nie musi przy tym stawiać rodzinnych oszczędności na jedną kartę przy wycenie wynoszącej 92-krotność przychodów.
Największe IPO w historii nie jest więc w rzeczywistości testem Elona Muska. To przede wszystkim test dla samych inwestorów. Na rynku nie wygrywa ostatecznie ten, kto jest najbardziej pewny siebie. Wygrywa ten, kto potrafi uczciwie przyznać, jak wiele rzeczy pozostaje poza jego wiedzą i kontrolą.
Warto pamiętać, że inwestorzy liczący na ponadprzeciętne zyski przy potencjalnej emisji SpaceX powinni zachować realizm. Obecna wycena spółki sięga już niemal 2 bilionów dolarów, co oznacza, że aby osiągnąć stopę zwrotu na poziomie 400%, kapitalizacja musiałaby wzrosnąć do około 10 bilionów dolarów. Taka wartość oznaczałaby poziom dwukrotnie wyższy niż dzisiejsza wycena Nvidii, czyli jednej z największych spółek na świecie. Innymi słowy, scenariusz tak dynamicznego wzrostu wymagałby nie tylko dalszej dominacji technologicznej, ale wręcz redefinicji globalnych rynków.
Z perspektywy misji Finax kluczowe jest właśnie takie podejście – oddzielanie emocji i marketingowych narracji od chłodnej analizy liczb. Naszym celem jest pomaganie inwestorom w budowaniu długoterminowego majątku w sposób rozważny i zdywersyfikowany, zamiast opierania strategii na pojedynczych, spektakularnych zakładach. Nawet najbardziej innowacyjne spółki nie są wolne od ograniczeń skali, a rozsądne inwestowanie polega na uwzględnianiu zarówno potencjału, jak i realnych wycen.
Opracowanie: Dominik Baldowski, analityk Finax
Wojciech Boczoń
