„Finanse dla nie-finansistów w praktyce. Jak zrozumieć finanse firmy i podejmować lepsze decyzje biznesowe” — książka Witolda Kowalskiego, byłego CEO Nike Poland — pokazuje, że finanse są piętą achillesową wielu menedżerów i właścicieli MŚP. To problem, który coraz mocniej widać również w danych rynkowych — według badania „Skaner MŚP” realizowanego przez Instytut Keralla Research aż 84 proc. firm deklaruje problemy z płynnością finansową, a ponad 301 tys. przedsiębiorstw posiada zaległe zadłużenie wobec banków i partnerów biznesowych o łącznej wartości 45,2 mld zł.
Finanse jako kompetencja przyszłości
Książka, która właśnie ukazała się na rynku nakładem wydawnictwa MT Biznes, jest skierowana przede wszystkim do właścicieli firm, przedsiębiorców, startupowców oraz menedżerów małych i średnich przedsiębiorstw. Są to osoby, które na co dzień podejmują decyzje biznesowe, ale nie mają finansowego wykształcenia ani praktycznej wiedzy z zakresu finansów zarządczych.
Publikacja powstała również z myślą o menedżerach korporacyjnych — szczególnie osobach zarządzających działami, zespołami i budżetami, które odpowiadają za wyniki, rentowność i efektywność swoich obszarów biznesowych. Autor pokazuje, jak przekładać liczby na realne decyzje dotyczące strategii, kosztów, inwestycji, zespołów i rozwoju organizacji.
Brak świadomości finansowej ogranicza zdolność firm do skalowania, powoduje nadmierny stres oraz prowadzi do niewykorzystania potencjału rozwojowego zarówno organizacji, jak i ludzi. Świadomość finansowa staje się dziś jedną z najbardziej poszukiwanych kompetencji na rynku pracy — na każdym poziomie zarządzania. Barierą w jej rozwoju pozostają jednak hermetyczny język finansowy, złożoność tego obszaru wiedzy, a także awersja wielu menedżerów do przedmiotów ścisłych i pracy na danych.
Były CEO Nike Poland tłumaczy finanse językiem biznesu
Witold Kowalski przez lata budował biznes jako praktyk zarządzania, a nie klasyczny ekspert finansowy. Przez ponad 20 lat zarządzał międzynarodowymi organizacjami, w tym Nike Poland, a jako konsultant i mentor współpracował z ponad 240 firmami z Polski i zagranicy. Właśnie dlatego książka została napisana z perspektywy praktyka biznesu i codziennych wyzwań przedsiębiorców oraz menedżerów.
Autor otwarcie przyznaje, że sam przez lata był „nie-finansistą”, który musiał nauczyć się rozumienia danych finansowych w praktyce biznesowej.
– Menedżerowie różnych funkcji rzadko podchodzą do finansów w sposób holistyczny. Właściciele firm świetnie odnajdują się w działaniach operacyjnych, ale nie potrafią planować w oparciu o rachunkowość zarządczą, a następnie konsekwentnie realizować założonych planów. To właśnie są powody, dla których napisałem tę książkę – podkreśla Witold Kowalski.
Finanse jako język zarządzania
„Finanse dla nie-finansistów w praktyce” znacząco różni się od klasycznych książek finansowych. Autor nie ogranicza się do tłumaczenia dokumentów finansowych, takich jak P&L, bilans czy cash flow, ale pokazuje, jakie konkretne decyzje biznesowe wpływają na zawarte w nich liczby. Łączy finanse z codziennym funkcjonowaniem organizacji — kulturą organizacyjną, motywacją pracowników, zarządzaniem zespołami, strategią oraz procesami operacyjnymi. Publikacja porusza także kwestie inwestowania, przygotowania firmy do pozyskiwania finansowania oraz wdrażania systemów zarządzania finansami w sektorze MŚP.
Jedną z głównych tez książki jest przekonanie, że bez rachunkowości zarządczej i świadomości finansowej nie ma zdrowego skalowania biznesu. Witold Kowalski pokazuje, że wiele firm koncentruje się na wzroście sprzedaży, pozyskiwaniu klientów czy rozwoju operacyjnym, jednocześnie nie rozumiejąc mechanizmów wpływających na rentowność, płynność finansową oraz realną wartość przedsiębiorstwa. Autor podkreśla, że brak pracy na danych finansowych prowadzi często do podejmowania decyzji intuicyjnych, emocjonalnych lub opartych wyłącznie na krótkoterminowych celach sprzedażowych.
Kowalski pokazuje także, że rachunkowość zarządcza nie jest wyłącznie domeną działów finansowych, ale narzędziem wspierającym decyzje strategiczne, operacyjne i personalne. Jego zdaniem świadomość finansowa powinna stać się kompetencją każdego lidera — niezależnie od tego, czy odpowiada za sprzedaż, marketing, HR czy rozwój organizacji.
Brak kontroli nad cash flow pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn kryzysów w sektorze MŚP. Witold Kowalski omawia mechanizmy prowadzące do utraty płynności finansowej — od nadmiernego zadłużenia i złego zarządzania zobowiązaniami, po błędne decyzje inwestycyjne i brak planowania strategicznego. Książka zawiera również praktyczne wskazówki dotyczące poprawy cash flow, kontroli kosztów, zarządzania kapitałem oraz budowania bezpieczeństwa finansowego firmy. Autor podkreśla – Wszystko zaczyna się od P&L i modelu biznesowego, ale to cash flow decyduje o przetrwaniu firmy.
AI bez procesów oznacza skalowanie chaosu
W książce Witold Kowalski pokazuje również, jak sztuczna inteligencja zmienia sposób funkcjonowania firm i dlaczego dla sektora MŚP kluczowe będzie szybkie, ale pragmatyczne wdrażanie AI. Autor podkreśla, że większość małych i średnich przedsiębiorstw będzie korzystać przede wszystkim z gotowych narzędzi oraz rozwiązań hybrydowych, które pozwalają poprawiać produktywność, marketing, sprzedaż, obsługę klienta czy procesy operacyjne bez konieczności budowania własnych systemów od podstaw. Zwraca uwagę, że wiele organizacji próbuje dziś wdrażać AI bez uporządkowanych procesów, danych i KPI.
Autor twierdzi, że „AI nie naprawi chaosu organizacyjnego”, a wdrażanie nowych technologii bez uporządkowanego zarządzania oznacza jedynie „skalowanie chaosu”. Jego zdaniem w najbliższych latach przewagę konkurencyjną będzie budował nie sam dostęp do sztucznej inteligencji, ale sposób jej wykorzystania oraz zdolność liderów do łączenia technologii z krytycznym myśleniem i inteligencją emocjonalną.
Strategia przyszłości będzie przypominała bardziej system ciągłego uczenia się organizacji
Zdaniem autora w czasach wykładniczego rozwoju technologii klasyczne podejście do strategii biznesowej przestaje działać. Jeszcze kilka lat temu strategia była często traktowana jako kilkuletni dokument przygotowywany przez zarząd i konsultantów, który następnie wdrażano etapami w organizacji. Dziś — zdaniem autora — tempo zmian technologicznych, rozwój AI, automatyzacji oraz nowych modeli biznesowych sprawiają, że strategia musi stać się procesem ciągłego dostosowywania się do rynku, klientów i nowych możliwości.
Kowalski podkreśla, że przewagę będą budowały firmy, które potrafią szybciej testować rozwiązania, wyciągać wnioski i adaptować się do zmian, zamiast kurczowo trzymać się wieloletnich planów przygotowanych w stabilniejszych czasach. W książce pokazuje, że elastyczność organizacyjna, szybkie podejmowanie decyzji oraz umiejętność łączenia danych, finansów i technologii stają się dziś ważniejsze niż sama wielkość organizacji.
Autor zwraca również uwagę, że sztuczna inteligencja dodatkowo przyspiesza tempo zmian rynkowych. W efekcie firmy coraz częściej będą zmuszone do regularnej redefinicji swoich modeli biznesowych, kanałów sprzedaży, procesów operacyjnych czy sposobu komunikacji z klientem. Zdaniem Kowalskiego strategia przyszłości będzie przypominała bardziej system ciągłego uczenia się organizacji niż zamknięty dokument zapisany w prezentacji PowerPoint.
W książce pojawia się także teza, że sektor MŚP może wykorzystać tę zmianę jako przewagę nad dużymi korporacjami i big-techami. Mniejsze organizacje są bowiem często bardziej elastyczne, szybciej wdrażają zmiany i łatwiej eksperymentują z nowymi rozwiązaniami. Autor podkreśla, że w najbliższych latach wygrają niekoniecznie najwięksi gracze, ale ci, którzy najszybciej nauczą się adaptować do nowych warunków rynkowych i technologicznych.
Biznes potrzebuje dziś czegoś więcej niż maksymalizacji zysku
Jednym z najbardziej filozoficznych i jednocześnie prowokujących wątków książki jest refleksja nad współczesnym modelem kapitalizmu oraz rolą pieniędzy w życiu ludzi i organizacji. Witold Kowalski zwraca uwagę, że maksymalizacja zwrotu z kapitału stała się dziś dominującym paradygmatem biznesu — zarówno na poziomie firm, jak i indywidualnych decyzji zawodowych. Jego zdaniem coraz wyraźniej widać jednak, że samo kumulowanie majątku, wzrost wycen czy nieustanne zwiększanie efektywności nie daje ludziom poczucia trwałego spełnienia ani sensu.
Autor pokazuje, że kultura ciągłego wzrostu i „kultury zapieprzu” doprowadziła do sytuacji, w której wielu przedsiębiorców, menedżerów i pracowników funkcjonuje w permanentnym przeciążeniu, stresie i presji osiągania kolejnych wyników finansowych. W książce pojawia się refleksja, że sukces biznesowy coraz częściej okupiony jest wypaleniem, problemami relacyjnymi oraz utratą równowagi pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym.
Kowalski podkreśla również, że konsumpcjonizm stał się jednym z głównych mechanizmów napędzających współczesną gospodarkę. Firmy nieustannie stymulują wzrost potrzeb klientów, a ludzie bardzo często definiują swoją wartość poprzez poziom konsumpcji, status materialny czy symbole sukcesu. Autor zauważa jednak, że młodsze pokolenia coraz częściej zaczynają kwestionować ten model i poszukują pracy, produktów oraz organizacji, które oferują coś więcej niż wyłącznie wynik finansowy.
– Biznes przyszłości będzie musiał nauczyć się łączyć efektywność finansową z poczuciem sensu, dobrostanem ludzi i odpowiedzialnością społeczną. Organizacje, które tego nie zrozumieją, będą coraz częściej przegrywać walkę o pracowników, klientów i zaufanie rynku – konkluduje Witold Kowalski.
***
Recenzje książki:
Polecam tę książkę jako solidny przewodnik po finansach w codziennym zarządzaniu. Autor łączy zrozumiałe wyjaśnienia z konkretnymi przykładami i narzędziami, dzięki którym rachunek wyników, bilans i cash flow przestają być abstrakcją. To lektura, która wzmacnia pewność w rozmowach o liczbach i pomaga widzieć ich konsekwencje w biznesie.
Prof. dr hab. Grzegorz Mazurek, Akademia Leona Koźmińskiego
To bardzo wartościowa publikacja — szczególnie doceniam jej praktyczny charakter, przejrzysty sposób tłumaczenia zagadnień finansowych oraz liczne przykłady pokazujące, jak liczby przekładają się na realne decyzje w zarządzaniu firmą. Widać w niej ogrom doświadczenia oraz umiejętność przekazywania wiedzy finansowej w sposób przystępny dla menedżerów.
Monika Szandecka, eks-VP FP&A Warner Bros. Discovery oraz CFO Nike Poland & CEE
„Finanse dla nie-finansistów” to praktyczny przewodnik, który w przystępny sposób oswaja świat liczb i wskaźników. Autor, bazując na swoim wieloletnim doświadczeniu, krok po kroku buduje holistyczną świadomość finansową — niezbędną każdej osobie działającej w biznesie i chcącej podejmować trafne oraz odpowiedzialne decyzje.
Małgorzata Górska, Dyrektorka HR VeloBank, HR Influencerka Roku 2020 w Polsce
