W dzisiejszym wyroku TSUE odniósł do wadliwych aneksów “frankowych” przy umowach kredytu hipotecznego. Trybunał orzekł, że prawo unijne nie sprzeciwia się przywróceniu pierwotnych warunków umowy, o ile sąd krajowy uwzględni negatywne konsekwencje dla konsumenta i zabezpieczy unijny cel odstraszający wobec banku.To orzeczenie w fundamentalnej kwestii dla kredytobiorców. Banki nie mogą odnosić korzyści z własnych nieuczciwych praktyk – komentuje Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał istotny wyrok dotyczący skutków nieważności abuzywnych aneksów do umów kredytu hipotecznego (sprawa C-246/25, Hańczynek). Orzeczenie dotyczy kredytobiorczyni i banku BNP Paribas Bank Polska S.A. – ale jego znaczenie wykracza daleko poza ten jeden przypadek.
– Ochrona konsumenta musi być realna – nie tylko formalna, dlatego z satysfakcją przyjmujemy dzisiejsze orzeczenie TSUE. Stanowisko Trybunału jest zgodne z naszym – banki nie mogą odnosić korzyści z własnych nieuczciwych praktyk. Będziemy uważnie śledzić, jak polskie sądy zastosują wytyczne TSUE w praktyce i wspierać konsumentów w dochodzeniu swoich roszczeń – komentuje dzisiejszy wyrok Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak.
Na czym polega problem?
Wiele umów frankowych było modyfikowanych aneksami, które przenosiły na kredytobiorców pełne ryzyko walutowe. Sądy słusznie uznają takie klauzule za nieuczciwe. Pytanie brzmiało: co dzieje się z umową po unieważnieniu takiego aneksu? Czy następuje powrót do pierwotnej umowy?
Co orzekł TSUE?
Trybunał potwierdził, że przywrócenie pierwotnych warunków umowy jest co do zasady dopuszczalne – ale wyłącznie pod warunkiem, że sąd krajowy:
- zbada, czy powrót do pierwotnej umowy nie przynosi bankowi nieuzasadnionych korzyści;
- oceni negatywne skutki finansowe takiego przywrócenia dla kredytobiorcy;
- zabezpieczy unijny cel odstraszający wobec nieuczciwych przedsiębiorcó
Zgodnie z orzecznictwem stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku powinno skutkować powrotem do sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajdowałby się konsument w przypadku braku tej klauzuli. Wyeliminowanie nieważnego aneksu do umowy z zasady prowadzi do przywrócenia pierwotnych warunków, które ten aneks miał zastąpić. Trybunał zaznaczył jednak, że możliwość dalszego obowiązywania umowy musi być badana obiektywnie, a nie wyłącznie przez pryzmat sytuacji jednej ze stron.
– Przywrócenie pierwotnych warunków może pociągać za sobą negatywne skutki finansowe dla samego kredytobiorcy, co sądy krajowe muszą ściśle kontrolować. Kredytobiorca mógłby zostać zmuszony do zwrotu różnic w oprocentowaniu powstałych po zawarciu aneksu lub utracić wynegocjowane w nim korzystne przedłużenie terminu spłaty. Ostateczna decyzja wymaga od sądu ustanowienia rzeczywistej równowagi kontraktowej, która zagwarantuje konsumentowi pełną i skuteczną ochronę, a jednocześnie będzie miała odstraszający skutek dla banku – komentuje Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak.
Jak dodaje – Jeżeli przywrócenie pierwotnych warunków przyniosłoby bankowi wymierną korzyść ekonomiczną, cel odstraszający dyrektywy 93/13 uległby osłabieniu. W takiej sytuacji banki byłyby zachęcane do stosowania niedozwolonych klauzul w aneksach, mając świadomość, że w przypadku przegranej i tak powrócą do bezpiecznej dla nich umowy bazowej.
To kolejny wyrok TSUE potwierdzający stanowisko Rzecznika Finansowego. Więcej o poprzednim kwietniowym wyroku pisaliśmy tutaj: https://rf.gov.pl/wyrok-tsue-zgodny-z-opinia-rzecznika-finansowego/
Wojciech Boczoń
