Wprowadzona niedawno nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozbudziła nadzieję wśród frankowiczów. Zgodnie z nowymi przepisami, prezes UOKiK będzie bowiem mógł brać czynny udział w postępowaniach sądowych, które dotyczą ochrony praw konsumentów. Warto jednak pamiętać, że stanowisko UOKiK nie będzie wiążące. W rezultacie rozwiązanie sporu banków z frankowiczami pozostanie w gestii sędziów i polityków.
17 kwietnia 2016 weszła w życie nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nowelizacja ta wprowadza, między innymi, możliwość przedstawienia przez Prezesa UOKiK „istotnego dla sprawy poglądu” w postępowaniach sądowych, które dotyczą ochrony konkurencji i konsumentów. Nowe uprawnienie Prezesa UOKiK wzbudziło szczególne zainteresowanie w kontekście sporów dotyczących kredytów frankowych. Wiceprezes UOKiK Dorota Karczewska już zapowiedziała, że UOKiK przedstawi swoje stanowisko w postępowaniu grupowym z powództwa klientów mBanku, dotyczącym sposobu ustalania wysokości oprocentowania w przypadku kredytów hipotecznych waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego.
Warto odnotować, że w ostatnim czasie Prezes UOKiK nałożył na mBank ponad 6,5 mln kary pieniężnej w związku z niebraniem pod uwagę ujemnego wskaźnika LIBOR przy rozliczaniu spłaty kredytów walutowych. Wspomniane rozstrzygnięcie nie pozwala jednak przewidzieć, jakie stanowisko zajmie UOKiK w innych sporach związanych z kredytami walutowymi.
Nałożenie na mBank kary pieniężnej za nieuwzględnianie ujemnej stopy referencyjnej LIBOR nie stanowi bowiem czytelnej wskazówki co do tego, jaki pogląd zajmie Prezes UOKiK w tym i innych postępowaniach grupowych, zainicjowanych przez frankowiczów, jak również w licznych postępowaniach, wytoczonych bankom przez pojedynczych kredytobiorców. Na podstawie znowelizowanych przepisów Prezes UOKiK będzie mógł przedstawić swoje stanowisko w każdej wspomnianej sprawie.
Czy nowe uprawnienie Prezesa UOKiK przyniesie rewolucję w sporach sądowych dotyczących kredytów frankowych? Raczej nie należy się tego spodziewać. Udział Prezesa UOKiK w postępowaniu sądowym będzie bowiem ograniczony do wyrażenia swojego stanowiska. Prezes nie będzie mógł zatem podejmować innych czynności, do których uprawnione są strony procesu (np. wniesienie apelacji od wyroku). Ponadto, stanowisko UOKiK nie będzie wiążące dla sądu rozpatrującego sprawę. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu nowelizacji, możliwość wyrażenia stanowiska ma na celu „zapewnienie transferu wiedzy i doświadczeń z UOKiK do sądów powszechnych”. Stanowisko UOKiK będzie więc traktowanie wyłącznie jako niewiążąca opinia, która nie determinuje rozstrzygnięcia wydanego przez sąd. W tym kontekście warto zwrócić uwagę, że sądy i UOKiK prezentują nierzadko odmienne zapatrywania na kwestie związane z ochroną konsumentów, a sądy kontrolujące orzeczenia wydawane przez Prezesa UOKiK (np. decyzje nakładające kary na przedsiębiorców) niejednokrotnie kwestionują ich prawidłowość.
Niezależnie od powyższego, trudno przewidzieć, jaki pogląd wyrazi UOKiK w sprawach sądowych, w których zdecyduje się zająć stanowisko. Jak dotąd UOKiK nie wypowiadał się jednoznacznie w odniesieniu do sporów związanych z kredytami frankowymi. Co więcej, w niedalekiej przyszłości należy spodziewać się wyboru nowego Prezesa UOKiK, co może mieć kluczowy wpływ na politykę Urzędu i stanowisko zajmowane w postępowaniach.
Reasumując, nowe uprawnienie Prezesa UOKiK, wprowadzone na mocy nowelizacji nie stanowi przełomu w historii sporów pomiędzy bankami i frankowiczami. Choć banki i kredytobiorcy powinni śledzić z uwagą poglądy przedstawiane przez Prezesa UOKiK, dużo większe znaczenie będzie miało orzecznictwo sądów oraz ewentualne rozwiązania polityczne. Spór pomiędzy frankowiczami i bankami prędzej czy później znajdzie bowiem swój finał właśnie na sali sądowej lub w parlamencie.
mec. Adam Kempa
Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego
Wojciech Boczoń
