Polacy są skłonni usprawiedliwiać nieetyczne zachowania finansowe w ponad dwóch piątych badanych sytuacji — wynika z raportu ZPF „Moralność finansowa Polaków 2026″. Najbardziej pobłażliwe są osoby młode, mężczyźni oraz ci, którzy mają problem ze spłatą kredytu.
Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce opublikował kolejną edycję raportu „Moralność finansowa Polaków”. Jego głównym miernikiem jest Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych (IANZF), pokazujący społeczne przyzwolenie na naruszanie norm prawnych i etycznych w finansach. W 2026 roku wskaźnik wyniósł 42,0 pkt wobec 41,3 pkt rok wcześniej.
Najsilniej indeks różnicuje sytuacja finansowa badanych. Wśród osób mających problem ze spłatą kredytu lub pożyczki IANZF sięgnął 63,3 pkt. U regularnie spłacających zobowiązania było to 41,5 pkt, a wśród osób, które nigdy nie brały kredytu ani pożyczki, 39,6 pkt. Marcin Czugan, prezes ZPF, uznał wysoki poziom akceptacji nadużyć w grupie z problemami w spłacie za sygnał alarmowy, bo szukanie usprawiedliwień odsuwa rozwiązanie problemu zadłużenia w czasie.
Wyraźny jest też podział pokoleniowy. W grupie 18–29 lat indeks wyniósł 54,0 pkt, a wśród osób po 65. roku życia 34,1 pkt. Autorzy raportu wiążą to z rosnącymi wraz z wiekiem wymaganiami moralnymi w sprawach finansowych.
Różnicuje również płeć. U mężczyzn IANZF osiągnął 45,6 pkt, u kobiet 38,8 pkt. Adam Łącki, prezes Krajowego Rejestru Długów, zwrócił uwagę na pozorny paradoks. Powołując się na badanie KRD, wskazał, że kobiety częściej mają napięty budżet — 26 proc. z nich nie ma żadnych oszczędności wobec 15 proc. mężczyzn — a mimo to rzadziej akceptują nadużycia. Częściej są gotowe opłacić wszystkie rachunki kosztem innych potrzeb, podczas gdy mężczyźni częściej dopuszczają regulowanie tylko wybranych należności lub płatność po terminie.
W ujęciu regionalnym najwyższe wartości indeksu odnotowano w województwach opolskim i lubuskim, po 47,7 pkt, a najniższą w pomorskim, 35,0 pkt. ZPF zastrzega, że danych regionalnych nie należy czytać jako rankingu uczciwości mieszkańców, lecz jako punkt wyjścia do dalszej analizy.
Czugan zaznaczył, że dla firm zrzeszonych w ZPF poziom przyzwolenia na obchodzenie zasad ma praktyczne znaczenie, bo wpływa na ocenę ryzyka, wiarygodność płatniczą klientów i skuteczność odzyskiwania należności.
