Gospodarka obiegu zamkniętego, zeroemisyjność, ESG – regulacje oraz idące za nimi inwestycje firm w zrównoważony rozwój w coraz większym stopniu wpływają na zakres umiejętności poszukiwanych przez pracodawców. Sęk w tym, że na rynku tych kompetencji często brakuje. Szansą dla przedsiębiorców na pogłębienie wiedzy w tym obszarze są programy rozwojowe i szkolenia. Udział w tych oferowanych w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS) przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości jest bezpłatny lub w znacznej części dofinansowany przez organizatora.
Postępująca transformacja europejskich gospodarek sprawia, że umiejętności i kompetencje związane ze społeczną odpowiedzialnością biznesu, energetyką odnawialną czy gospodarką obiegu zamkniętego zyskują na znaczeniu. Wpływ na rynek pracy mają zmiany prawne, czego przykładem jest zbliżający się obowiązek raportowania ESG, zwiększający zapotrzebowanie na pracowników posiadających tzw. zielone kompetencje. Jest to taki zestaw kwalifikacji, który umożliwia podejmowanie i wdrażanie decyzji biznesowych korzystnych z punktu widzenia środowiska oraz idei zrównoważonego rozwoju. Statystyki pokazują, że stają się one coraz bardziej potrzebne w różnych obszarach działalności firmy, nie tylko na poziomie zarządczym, ale także m.in. w działach HR, logistyce czy zarządzaniu łańcuchem dostaw. Inwestowanie w rozwój zielonych kompetencji w firmach przestaje być więc ciekawą opcją, a staje się istotnym elementem procesu zarządzania ryzykiem i wzmacniania konkurencyjności.
– Dane z rynku pracy nie pozostawiają wątpliwości: zielone kompetencje przestają być niszową specjalizacją, a stają się jednym z kluczowych zasobów firm. Skoro w Unii Europejskiej liczba miejsc pracy związanych z zieloną transformacją rosła w ostatnich latach siedmiokrotnie szybciej niż ogólne zatrudnienie, a w Polsce już co trzecia oferta pracy zawiera wymagania z obszaru odpowiedzialności społecznej, to mówimy o trwałej zmianie struktury rynku. Problemem nie jest brak regulacji czy ambicji firm, lecz luka kompetencyjna. Dlatego inwestowanie w rozwój zielonych umiejętności pracowników to dziś element zarządzania ryzykiem i konkurencyjnością, a nie koszt dodatkowy. Programy realizowane przez PARP z udziałem Funduszy Europejskich pozwalają przedsiębiorcom odpowiedzieć na to wyzwanie w sposób dostępny, praktyczny i dopasowany do realnych potrzeb biznesu – mówi Krzysztof Gulda, prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
Ogłoszenia o pracę mówią wszystko
Potwierdzają to rynkowe dane. Raport Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej „Opracowanie i wdrożenie systemu strategicznego prognozowania zapotrzebowania na umiejętności w obszarze zielonej i cyfrowej gospodarki” wskazuje, że co trzecia oferta pracy w Polsce opublikowana w 2024 r. wśród wymagań zawierała umiejętności z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu. Ten trend dotyczy nie tylko Polski, ale także całej UE. Opublikowana we wrześniu 2025 r. analiza Europejskiej Agencji Środowiskowej wskazuje, że w latach 2010–2022 liczba miejsc pracy w sektorze dóbr i usług związanych z ochroną środowiska w krajach Unii zwiększyła się o 69 proc. W tym samym okresie ogólne tempo przyrostu zatrudnienia w krajach Wspólnoty było siedmiokrotnie niższe.
Sęk w tym, że na rozgrzanym rynku pracy, przy niskiej stopie bezrobocia, pozyskanie zielonych kompetencji nie jest łatwe, szczególnie, że ESG, GOZ to tematy wciąż nowe, zarówno dla pracodawców, jak i pracowników.
Coraz większą popularnością wśród przedsiębiorstw cieszą się m.in. szkolenia dotyczące raportowania danych ESG, podczas których pracownicy zdobywają umiejętność zbierania i analizowania danych niezbędnych do poprawnego raportowania ESG. Jednym z przykładów jest prowadzone w ramach Akademii PARP szkolenie „Zrównoważony rozwój w MŚP”, dotyczące procesu planowania i wdrażania rozwiązań gospodarki niskoemisyjnej lub GOZ. Więcej takich kursów można znaleźć w Bazie Usług Rozwojowych PARP.
Świadomość to podstawa
Unia Europejska w dokumentach strategicznych podkreśla, że rozwój kompetencji związanych ze zrównoważonym rozwojem powinien być integralną częścią uczenia się przez całe życie. Edukacja w tym zakresie pozwala bowiem uniknąć negatywnych skutków luki kompetencyjnej, czyli sytuacji, w której pracownik nie posiada umiejętności potrzebnych w nowoczesnej gospodarce. Jednocześnie, jak wskazują dane przytoczone w artykule „There’s no green transition without skills” opublikowanym przez European Training Foundation, tylko co dziesiąta osoba zatrudniona w europejskich firmach brała udział w inicjatywach tzn. longlife learning, co pokazuje jak wiele do zrobienia pozostaje w tym obszarze.
Rodzaj i zakres zielonych kompetencji potrzebnych w danym przedsiębiorstwie zależy od szeregu czynników, m.in. wielkości organizacji, branży w jakiej ona funkcjonuje czy otoczenia regulacyjnego. Poszukujący wiedzy w tym zakresie przedsiębiorcy mają do dyspozycji coraz więcej bezpłatnych źródeł wiedzy i narzędzi edukacyjnych przygotowanych przez państwowe instytucje, takie jak Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.
Z pomocą Funduszy Europejskich
Czy ekologia i rozwój biznesu mogą się wzajemnie uzupełniać? Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) potwierdzają, że tak. Dzięki działaniom realizowanym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) przedsiębiorcy oraz ich zespoły zyskują możliwość rozwijania zielonych kompetencji, które pomagają odpowiadać na zmieniające się wymagania rynku i wzmacniać konkurencyjność firm.
Jednym z przykładów jest konkurs „GOZ – to się opłaca”, który pomaga zrozumieć jak praktycznie wdrażać rozwiązania z zakresu gospodarki obiegu zamkniętego. Uczestnicy mogą skorzystać z bezpłatnych, w pełni finansowanych ze środków UE szkoleń i doradztwa, zdobyć wiedzę o przechodzeniu z gospodarki liniowej na cyrkularną oraz poznać praktyczne narzędzia, takie jak analiza łańcucha wartości, projektowanie produktów z myślą o ponownym użyciu, zarządzanie odpadami czy obliczanie śladu węglowego. Program daje także dostęp do sprawdzonych dobrych praktyk i modeli biznesowych GOZ oraz umożliwia zaplanowanie i wdrożenie rozwiązań zwiększających efektywność i wzmacniających wizerunek firmy.
Kolejny program FERS, do którego obecnie trwa nabór, to „Zielone rekomendacje”. Koncentruje się on na podnoszeniu kompetencji w zakresie zielonej gospodarki. Program oferuje dofinansowanie dla mikro, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw na działania związane z dostosowaniem firmy do zmian, wspieraniem aktywnego i zdrowego starzenia się oraz tworzeniem zdrowego i dobrze dostosowanego środowiska pracy, uwzględniającego zagrożenia dla zdrowia.
– Rozwój zielonych kompetencji przestaje być wyłącznie spełnianiem regulacji – coraz częściej staje się realnym atutem biznesowym. Przedsiębiorstwa ograniczają koszty, budują zaufanie klientów i lepiej radzą sobie w zmiennych warunkach gospodarczych. Proces udziału w programach jest przy tym uproszczony: szybka aplikacja online, wsparcie operatorów oraz dostęp do usług rozwojowych sprawiają, że zieloną transformację można rozpocząć bez przeszkód – dodaje prezes PARP Krzysztof Gulda.
Wojciech Boczoń