Nowe zasady dotyczące kredytu konsumenckiego, krajowy nadzór nad AI i zmiany w unijnym systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy – to trzy obszary regulacyjne, które według ZPF będą mieć duże znaczenie dla sektora finansowego w najbliższych miesiącach.
Marcin Czugan, radca prawny, prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (ZPF)
Druga połowa 2026 r. przyniesie kolejne zmiany w otoczeniu prawnym firm zrzeszonych w ZPF, jak i w całym sektorze finansowym. Wybraliśmy trzy obszary regulacyjne, które szczególnie należy obserwować.
Kredyt konsumencki: fundamentalna zmiana na lata
Najważniejszym procesem legislacyjnym w najbliższych miesiącach będzie implementacja Dyrektywy o kredycie konsumenckim II (CCD II). Jest to regulacja unijna wymagająca wdrożenia do polskiego porządku prawnego. W drugim półroczu 2026 r. będzie trwała dyskusja nad kształtem nowych przepisów i sposobem ich implementacji do krajowego systemu prawnego. Przyszła ustawa powinna właściwie wyważyć konieczność zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów i słusznych interesów kredytodawców.
Nie powinniśmy się śpieszyć, jeśli chodzi o tempo prac. Jeżeli weźmiemy pod uwagę przykłady innych państw członkowskich, to niewiele krajów będzie w stanie ukończyć prace legislacyjne nad implementacją Dyrektywy CCD II przed 20 listopada 2026. Powinniśmy skupić się więc na merytoryce i przejść kolejne fazy pracy nad projektem ustawy, a ostatecznym efektem powinno być dobre prawo.
Nowe przepisy będą miały fundamentalne znaczenie dla wielu sektorów rynku usług finansowych, począwszy od kredytodawców bankowych i niebankowych, przez pośredników kredytowych, skończywszy na biurach informacji gospodarczej oraz podmiotach technologicznych wspierających procesy decyzyjne firm działających na rynku finansowym. Skala zmian będzie bardzo znacząca. Implementacja tego aktu prawnego wpłynie więc na wiele procesów funkcjonujących dziś na rynku – od reklamy i obowiązków przedkontraktowych, przez zawarcie i wykonywanie umowy, aż po jej zakończenie.
Jako ZPF będziemy kontynuować nasz aktywny udział w tym procesie legislacyjnym.
AI pod nadzorem
Prace parlamentarne nad ustawą o systemach sztucznej inteligencji zostały zakończone, a ustawę skierowano do podpisu Prezydenta RP. Nowe przepisy zapewniają stosowanie w Polsce unijnego AI Act i powołują Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Jako rozporządzenie UE AI Act obowiązuje bezpośrednio, natomiast krajowa ustawa określa organizację i sposób sprawowania nadzoru nad rynkiem wykorzystania systemów sztucznej inteligencji oraz nad modelami sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia.
Nowe przepisy będą miały znaczenie nie tylko dla dostawców technologii, ale także dla podmiotów, które już stosują systemy AI w codziennej działalności. W przypadku firm członkowskich ZPF dotyczy to m.in. scoringu kredytowego, analizy ryzyka, monitorowania transakcji, przeciwdziałania nadużyciom, obsługi klienta, zarządzania wierzytelnościami czy dokumentowania decyzji.
ZPF aktywnie uczestniczył w pracach nad ustawą o systemach sztucznej inteligencji i przedstawiał swoje stanowiska w toku procesu legislacyjnego. W najbliższych miesiącach będziemy kontynuować naszą aktywność w tym obszarze i szczegółowo przyglądać się temu, jak będzie organizowany w praktyce nowy system nadzoru.
Sztuczna inteligencja już od dawna jest wykorzystywana w procesach analitycznych, operacyjnych i decyzyjnych naszych członków. Jako największa multisektorowa organizacja podmiotów rynku finansowego chcemy, aby polski model nadzoru nad AI wzmacniał bezpieczeństwo klientów, a jednocześnie pozwalał przedsiębiorcom na wdrażanie i stosowanie nowych technologii.
AMLA – nowy unijny urząd
W drugim półroczu 2026 r. warto także uważnie śledzić rozwój nowego unijnego pakietu przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Jednym z jego elementów jest Rozporządzenie AML, które jako akt prawa unijnego będzie stosowane bezpośrednio. Dla części członków ZPF, którzy są instytucjami obowiązanymi, nowe regulacje mogą mieć znaczenie dla sposobu wykonywania obowiązków AML, m.in. w zakresie oceny ryzyka i stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.
W nowym systemie ważną rolę odgrywa AMLA – unijny urząd nadzorujący wykonywanie obowiązków przez podmioty rynku finansowego objęte nadzorem. W najbliższych miesiącach można spodziewać się dużej aktywności tego organu, w tym dalszych prac nad rozwiązaniami doprecyzowującymi sposób wykonywania obowiązków wynikających z nowych przepisów.
ZPF już uczestniczy w tym procesie, konsultując projekt wytycznych AMLA dotyczących środków bezpieczeństwa finansowego, wydanych na podstawie Rozporządzenia AML. To pokazuje, że dziś skuteczne reprezentowanie interesów przedsiębiorstw wymaga aktywności nie tylko w krajowym procesie legislacyjnym, ale również bezpośrednio na poziomie Unii Europejskiej. Tam bowiem powstają rozwiązania, które mogą później przełożyć się na codzienną praktykę działania podmiotów rynku finansowego.
Warto zauważyć, że skuteczne wsparcie przedsiębiorstw nie zaczyna się w momencie wejścia nowych przepisów w życie, tylko wiele miesięcy, a czasami lat, wcześniej. ZPF od ponad 25 lat aktywnie współtworzy otoczenie regulacyjne dla sektora finansowego, angażując się zarówno w krajowe inicjatywy legislacyjne, jak i prace prowadzone na poziomie Unii Europejskiej.
