A jednak – 15 września upadł jeden z największych banków inwestycyjnych na świecie Lehman Brothers, a jeszcze tego samego dnia wielki koncern ubezpieczeniowy American International Group (AIG) błagał o pomoc banku centralnego. Od tego momentu na łeb na szyję poleciały indeksy na wszystkich giełdach, a hojne dotąd banki przestały pożyczać pieniądze sobie i swoim klientom. Ta lawina wydarzeń na dobre zmieniła polską i światową gospodarkę.
Polska
1. Zniknęły kredyty hipoteczne we frankach szwajcarskich. Przed kryzysem była to najpopularniejsza waluta, w jakiej braliśmy kredyty – te frankowe stanowiły aż ok. 75 proc. wszystkich kredytów hipotecznych. Kryzys spowodował jednak, że banki przykręciły śrubę kredytową, bo miały duże kłopoty z pozyskaniem walut obcych od innych banków, w tym banków ze Szwajcarii. Dziś kredyty w walutach obcych stanowią jedynie ok. 25 proc. wszystkich kredytów hipotecznych. Frank został zastąpiony przez złotego i euro. Eksperci twierdzą, że zaczęliśmy postrzegać złotego jako walutę pewną, zaufaliśmy też wspólnej walucie ze względu na bliską perspektywę wejścia Polski do strefy euro.
2. Spadły ceny mieszkań. Z powodu kryzysu raptownie spadł popyt na mieszkania, co spowodowało spadek cen. Tylko od lipca do grudnia 2008 r. ceny lokali zmniejszyły się o 23 proc., zaś w tym roku mieszkania potaniały o kolejne 15-20 proc. Najmocniej spadły ceny w miastach średniej wielkości – np. w lipcu w Białymstoku, Lublinie i Rzeszowie. Nieco mniej gwałtowne spadki obserwowaliśmy w Warszawie – cena mkw. w stolicy spadła od początku kryzysu z ok. 9,5 tys. zł do 9 tys. zł. Wzrosły za to ceny wynajmu mieszkań.
3. Wzrost bezrobocia. We wrześniu 2008 r. stopa bezrobocia utrzymywała się na poziomie na poziomie 9,1 proc. Wystarczył rok i bezrobocie urosło do 10,8 proc. Pesymistycznie nastawieni eksperci przewidują, że w przyszłym roku podskoczy nawet do 15 proc. Ponadto Polacy w obawie przed zwolnieniami uciekają na zwolnienia lekarskie. W pierwszym kwartale 2009 r. kosztowało to ZUS 1,4 mld zł – o 300 mln więcej niż w ubiegłym roku.
4. Spędzamy wakacje w Polsce. Przerażeni kryzysem i za sprawą słabego złotego woleliśmy nie przepłacać i na wakacje nie wyjeżdżaliśmy za granicę. Tylko w sierpniowy długi weekend do 30-tysięcznego Zakopanego zjechało ćwierć miliona turystów. Wpływy z opłaty miejscowej w stolicy Tatr były w lipcu o 26 proc. większe niż rok wcześniej.
5. Robimy zakupy w dyskontach. Na kryzysie można było też zarobić. Sieci tanich sklepów spożywczych: Biedronka, Lidl i Żabka, nie mogą opędzić się od klientów. Rynek dyskontów ma urosnąć w tym roku o 28 proc., podczas gdy w luksusowych butikach w ciągu roku obroty spadły o 20-25 proc.
Świat
1. Upadają tanie linie lotnicze. Liczba pasażerów w ciągu roku zmalała o około 10 proc., a straty wszystkich przewoźników lotniczych na świecie szacuje się na ok. 4,7 mld dol. Niedawno doszło do wielkiego bankructwa – 1 września upadły tanie linie lotnicze SkyEurope.
2. Chiny stały się potęgą gospodarczą. Kryzys nie spowodował większych perturbacji w gospodarce Państwa Środka, dzięki taniej sile roboczej i produkowanym tam tańszym towarom. Chiny będą się w tym roku rozwijać w tempie 8 proc. PKB. Są też największym wierzycielem Stanów Zjednoczonych – mają wart 800 mld dol. pakiet obligacji amerykańskich.
3. Politycy nie są już najbardziej znienawidzoną grupą zawodową na świecie. Zdetronizowali ich bankierzy. Powszechne stało się winienie ich za kryzys. A opinię publiczną rozsierdziły informacje o wypłacanych sowitych premiach.
4. Do niebotycznych rozmiarów urosło zadłużenie państw. Tylko USA zadłużone są na 12,2 bln dol., a dług publiczny Włoch sięga niemal 100 proc. PKB. Wszystko dlatego, że rządy, walcząc z kryzysem, wydają masę publicznych pieniędzy, co odbije się w przyszłości na obywatelach, którzy będą musieli zapłacić wyższe podatki.
5. Dolar przestał być walutą największego zaufania. Ekonomiści przewidują, że jeśli dolar będzie nadal słabł, inwestorzy zaczną bardziej ufać chińskiemu juanowi.
Wojciech Boczoń
