53% osób posiadających kredyty frankowe i 81% kredytobiorców złotowych uważa, że udzielenie pomocy publicznej posiadaczom kredytów we frankach szwajcarskich byłoby niesprawiedliwe wobec innych grup społecznych. W maju 2016 r. osoby posiadające kredyty hipoteczne najchętniej popierały Nowoczesną, natomiast w wyborach do parlamentu w październiku 2015 r. na pierwszym miejscu zagłosowały na Platformę Obywatelską–wynika z badania „Preferencje polityczne polskich kredytobiorców hipotecznych”, przeprowadzonego przez TNS Polska na zlecenie Instytutu Jagiellońskiego.
Kredytobiorcy zarówno złotówkowi, jak i frankowi nie akceptują rozwiązań pomocowych, w konsekwencji których mogłoby dojść do spadku stabilności sektora bankowego, bezpieczeństwa depozytów, lub podwyższenia opłat bankowych dla wszystkich klientów banków, czy też ogólnego podwyższenia podatków Polsce – to główny wniosek płynący z badania TNS. Z odpowiedzi respondentów wynika też, że zdecydowana większość kredytobiorców hipotecznych nie miała nigdy trudności ze spłatą raty, takiej odpowiedzi udzieliło 86% respondentów.
– Zainteresowało nas, jaki jest polityczny portret osób mających kredyty hipoteczne, jaka jest ich sytuacja zawodowa oraz przeciętne dochody. Pomyśleliśmy, że warto zapytać samych zainteresowanych o ich oczekiwania wobec państwa i banków, o ocenę poszczególnych rozwiązań pomocowych oraz o to, czy akceptują konsekwencje społeczno-ekonomiczne ewentualnego przewalutowania kredytów.W naszym badaniu uwzględniliśmy również opinie ważnych, a często pomijanych interesariuszy pomocy dlakredytobiorców hipotecznych-mianowicie posiadaczy kredytów złotówkowych-powiedział Marcin Roszkowski, Prezes Instytutu Jagiellońskiego na konferencji prasowej, podczas której zaprezentowano raport.
Sprawiedliwość społeczna a pomoc frankowiczom
44% wszystkich kredytobiorców uważa, że osoby które mają kredyty hipoteczne nie powinny otrzymywać pomocy ze strony państwa. Kolejne 21% badanych jest zdania, że pomoc powinna trafić do osób, które mają trudności ze spłatą kredytów, niezależenie od waluty posiadanego kredytu. 18% respondentów jest przekonanych, że wsparcie powinni dostać wszyscy kredytobiorcy, niezależenie od waluty posiadanego kredytu i sytuacji materialnej. 8% badanych jest zdania, że należy pomóc tylko posiadaczom kredytów w obcych walutach, którzy mają trudności z ich spłatą. 6% respondentów odpowiada, że beneficjentami pomocy powinny być osoby, które mają kredyty w zagranicznych walutach, niezależnie od ich sytuacji materialnej.
Propozycje pomocy tylko grupie kredytobiorców walutowych spotykają się z wyraźną dezaprobatą kredytobiorców złotówkowych, którzy formułują zarzuty braku sprawiedliwości oraz wybiórczego traktowania obywateli. Kredytobiorcy hipoteczni, niezależnie od waluty kredytu, oceniają udzielenie pomocy publicznej osobom posiadającym kredyty frankowe jako niesprawiedliwe społecznie wobec ogółu Polaków oraz innych grup klientów banków. 80% kredytobiorców złotowych i 49% kredytobiorców frankowych uważa, że udzielenie publicznej pomocy osobom posiadającym kredyty we frankach szwajcarskich byłoby niesprawiedliwe wobec Polaków ogółem. Natomiast 74% złotówkowiczów i 48% frankowiczów uważa, że byłoby to niesprawiedliwe wobec osób, które trzymają swoje pieniądze w bankach.
– Dla Polaków sprawiedliwość to obok uczciwości jeden z najważniejszych fundamentów dobrze funkcjonującego społeczeństwa. Wśród kredytobiorców hipotecznych przeważa pogląd, że proste udzielenie pomocy frankowiczom jest niesprawiedliwe wobec innych grup obywateli. Można się spodziewać, że poczucie niesprawiedliwości wśród pozostałych Polaków byłoby jeszcze większe, co w konsekwencji stwarzałoby dodatkowe pola do konfliktów społecznych – powiedziała Joanna Skrzyńska, z Zespołu Badań Społecznych TNS Polska.
Poglądy polityczne kredytobiorców
Wśród kredytobiorców hipotecznych najwięcej jest zwolenników Nowoczesnej (31%), w drugiej kolejności Prawa i Sprawiedliwości (20%), a w trzeciej Platformy Obywatelskiej (11%). Frankowicze w porównaniu do kredytobiorców złotówkowych w mniejszym stopniu popierają Prawo i Sprawiedliwość (14% w porównaniu do 23%), a w większym Nowoczesną (33% w porównaniu do 31%). Na Andrzeja Dudę w drugiej turze wyborów prezydenckich głosowało 30% kredytobiorców frakowych i 38% kredytobiorców złotówkowych. Na Bronisława Komorowskiego głos oddało 63% frankowiczów i 53% złotówkowiczów. Kredytobiorcy frankowi, którzy do tej pory nie głosowali na PiS nie są skłoni poprzeć tej partii w kolejnych wyborach, nawet w przypadku zrealizowania przez nią obietnic pomocy – takie stanowisko ma 83% respondentów z kredytami frankowymi.
– Kredytobiorcy to osoby w znacznej mierze reprezentujące poglądy centrowe i lewicowe. Po wyborach i ustabilizowaniu się notowań partyjnych wielu z nich przeniosło swoje poparcie z innych partii (szczególnie PO) na Nowoczesną. Z punktu widzenia komunikowania politycznego pomoc „frankowiczom” może nieznacznie poprawić wizerunek koalicji rządzącej, ale nie przyniesie odczuwalnych zysków politycznych w postaci znaczącego napływu elektoratu – skomentował wyniki badań dr Bartłomiej Biskup z Instytutu Politologii UW.
Profil kredytobiorcy
Kredytobiorcy hipoteczni to grupa osób wykształconych o znacznie wyższym w stosunku do średniej w społeczeństwie poziomie aktywności ekonomicznej oraz społecznej. To aktywni obserwatorzy i uczestnicy życia publicznego. Wśród frankowiczów częściej niż w grupie kredytobiorców złotówkowych są reprezentowani: mieszkańcy dużych miast, osoby z wyższym wykształceniem, o dochodach wyższych niż kredytobiorcy złotówkowi.
Kredytobiorcy wyraźnie wskazujący na potrzebę pomocy reprezentują gospodarstwa domowe, które obecnie mają trudności z regulowaniem bieżących zobowiązań. Im sytuacja ekonomiczna gospodarstwa domowego jest lepsza, tym częściej dystansują się od rozwiązań pomocowych, niezależnie od waluty posiadanego kredytu. 78% kredytobiorców frankowych nie miało nigdy trudności ze spłatą raty kredytu. Tylko 4% osób ten problem dotyczył wiele razy. Rata kredytu stanowi średnio 24,9% budżetu osób posiadających kredyty frankowe i 21,7 % budżetu osób posiadających kredyty złotówkowe.
Rekomendacje
Potencjalne rozwiązania pomocowe powinny uwzględniać ocenę średnio- i długookresowej perspektywy i obejmować wszystkie istotne grupy interesariuszy, które także pośrednio byłyby pod wpływem oddziaływania wprowadzanych rozwiązań. Rozwiązania powinny uwzględniać zasady sprawiedliwości społecznej i zgodnie z oczekiwaniami kredytobiorców być adresowane do wszystkich kredytobiorców hipotecznych niezależnie od waluty kredytu, lub tylko kredytobiorców hipotecznych, którzy mają kłopoty z regulowaniem zobowiązań.
Wśród różnych koncepcji rozwiązań pomocowych powinny być rozważane tylko takie, które nie rodzą ryzyka spadku stabilności sektora bankowego, w tym bezpieczeństwa depozytów, podwyższenia opłat bankowych dla wszystkich klientów banków, czy też ogólnego podwyższenia podatków Polsce w przypadku pokrycia kosztów przewalutowania kredytów walutowych z budżetu państwa.
Badanie zostało zrealizowane przez TNS Polska na zlecenie Instytutu Jagiellońskiego techniką wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo (CATI) od 12 do 30 maja 2016 r. na reprezentatywnej próbie 1023 kredytobiorców hipotecznych.
Źródło: Instytut Jagielloński, TNS
Wojciech Boczoń