„Obserwowana przez nas korzystna koniunktura gospodarcza i perspektywy związane z napływem funduszy z Unii Europejskiej stwarzają niepowtarzalną szansę dla polskiego rynku budowlanego i sektora nieruchomości.” – mówi Edmund Kubeczka, dyrektor zarządzający sektorem budowlanym w ING Banku. „Skalę otwierających się przed branżą możliwości można porównać do sytuacji, w jakiej Polska znalazła się na początku okresu transformacji. Czas pokaże, czy będziemy potrafili ją wykorzystać.” – dodaje Kubeczka.
Rosnący rynek i poprawa wyników firm budowlanych
Branża budowlana po okresie spowolnienia odnotowuje coraz lepsze wyniki. Poprawiły się wskaźniki produkcji budowlano-montażowej i wyniki finansowe przedsiębiorstw. Na przestrzeni ostatnich dwóch lat najszybciej rozwijało się budownictwo przemysłowo-magazynowe i inżynieryjne. Rynek mieszkaniowy rósł zdecydowanie wolniej – pod względem liczby oddanych do użytku mieszkań sytuacja od kilku lat pozostaje bez znaczących zmian. Branżowe wskaźniki koniunktury osiągnęły w ostatnich miesiącach najwyższe w historii poziomy. Poprawa kondycji sektora i optymistyczne perspektywy na najbliższe lata znalazły odbicie w wycenie spółek giełdowych – indeks WIG Budownictwo wzrósł od początku roku o 95%. Wyniki badania potwierdzają dane statystyczne – niemal 70% badanych firm ocenia swoją sytuację ekonomiczną jako dobrą bądź bardzo dobrą; taki sam procent respondentów uznał, że sytuacja ich firm uległa poprawie w ciągu ostatnich dwóch lat. Wspierany solidnymi fundamentami makroekonomicznymi sektor wchodzi w okres prosperity.
Perspektywa dynamicznego wzrostu w najbliższych latach
W opinii zarówno ekspertów, jak i przedsiębiorców w ciągu najbliższych trzech lat rynek będzie się szybko rozwijał. Naszym zdaniem tempo wzrostu wyniesie około 8 procent w skali roku, przy czym poszczególne segmenty mogą osiągnąć wzrost dwucyfrowy. Zgodnie z oczekiwaniami najszybciej będzie się rozwijać budownictwo inżynieryjne (drogowe i związane z ochroną środowiska), wspierane napływem funduszy z Unii Europejskiej. Szacujemy, że łączna kwota środków dostępnych na projekty związane z infrastrukturą drogową może przekroczyć 30 miliardów euro. Kolejnym segmentem rynku, z którym firmy wiążą największe nadzieje jest budownictwo mieszkaniowe. Wydaje nam się jednak, że trudności związane z dostępnością terenów i ograniczenia zdolności wykonawczych firm mogą przyczynić się do względnie słabszych od oczekiwanych wyników tego segmentu.
Dostosowanie strategii do nowych warunków rynkowych
Przedsiębiorcy dostosowują swoje strategie rozwoju do zmieniających się trendów rynkowych. Większość firm oczekuje wzrostu portfela zamówień i w związku z tym przewiduje wzrost zatrudnienia. Firmy dywersyfikują również profil działalności – aż 42% naszych respondentów planuje rozszerzenie działalności na nowe segmenty rynku, przede wszystkim na budownictwo związane z ochroną środowiska, budownictwo drogowe i mieszkaniowe. W celu rozszerzenia skali działalności i uzyskania referencji na nowych rynkach firmy rozważają akwizycje – takie plany deklaruje 24% ogółu firm oraz jedna trzecia spośród tych, które planują wejście w nowe segmenty rynkowe.
Obecnie 27% firm deklaruje prowadzenie działalności poza granicami Polski. W świetle wyników badania wydaje się, że poprawa koniunktury w kraju przyczynia się do rosnącej koncentracji na rynku lokalnym. Widać też symptomy zmiany kierunku ekspansji zagranicznej – o ile dziś dominują kraje „starej piętnastki” Unii (przede wszystkim Niemcy), o tyle w przyszłych planach na pierwszą pozycję wysuwają się kraje Europy Środkowo-Wschodniej, zwłaszcza Ukraina i Rosja.
Bariery rozwoju i czynniki ryzyka
Wśród barier utrudniających codzienną aktywność przedsiębiorstw i ograniczających rozwój rynku na pierwszy plan wysuwają się z jednej strony kwestie rozwiązań systemowych (brak planów zagospodarowania przestrzennego, niska jakość rozwiązań prawnych oraz brak spójnej polityki w zakresie rozwoju infrastruktury i budownictwa mieszkaniowego), z drugiej zaś coraz większe trudności ze znalezieniem wykwalifikowanych pracowników i wykonawców oraz rosnące ceny usług i materiałów budowlanych. W opinii uczestników badania znaczenie dwóch ostatnich czynników wzrośnie w najbliższych latach. Przedsiębiorcy skarżą się również na trudną współpracę z administracją zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym.
Wątpliwości budzą także możliwości pełnego wykorzystania przez nasz kraj dostępnych środków unijnych w świetle dotychczasowych wskaźników absorpcji. Mimo wszystko liczymy, że nauczone doświadczeniem ostatnich lat władze centralne i samorządy należycie wykorzystają swoją szansę.
Wojciech Boczoń